جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «داڕێژە:هه‌ڵبژارده‌ی یه‌كه‌م»

Jump to navigation Jump to search
بەبێ کورتەی دەستکاری
ھێڵی ١: ھێڵی ١:
'''[[خانەقی، شاڕێی خوراسان‌و دەروازەی ئاسیا]]'''[[پەڕگە:67ec4a09-344f-.jpg|وێنۆک]]
'''[[نامەیەک لە هەورامانەوە بۆ دۆرهامی بەریتانیا ساڵی 1921]]''''''[[پەڕگە:67ec4a09-344f-.jpg|وێنۆک]]


ئەردەڵان عەبدوڵڵا
وەرگێران و ئامادەکردنی: '''[[جوان عومەر ئەحمەد]]'''


385233.jpg
لە کاتی وەرگێرانی بەڵگانامەیەک یان یاداشتێکی بەڵگەنامەییدا بە ڕوونی درک بە نەبوون یاخود کەمتەرخەمی کورد دەکەیت لە تۆمارکردن و بەداتا کردنی ڕووداوەکاندا، زۆربەی میللەتانی دنیا بۆ دەوڵەمەندکردنی ژێرخانی مێژووییان بچوکترین رووداوی ڕۆژانەیان تۆمار دەکەن هەربۆیە داتایەکی باوەڕپێکراویان بۆ هەموو سەردەم و ڕووداوێک لەبەردەستایە.


خانەقی یان خانەقین، یەکێکە لە شارە گرنگەکانی کوردستان، شارێک کە مێژووییەکی ئێجگار دێرینی لەگەڵ شارستانییە دێرینەکانی ناوچەکە هەیە بەتایبەتی شارستانیەکانی میزۆپۆتامیا  و ئێران و یۆنانی کۆن. لەپەنا ئەمەشدا مێژووییەکی ئێجگار دێرینی هەیە لە رووبەرووبوونەوەو بەرەنگاریی هێزە داگیرکەرەکان، رۆڵەکانی بە ژن و پیاوەوە، ئامادەبوون گیانی خۆیان لەپێناوی داکۆیکردن لە گەل و نیشتمان بەختبکەن، جوانترین نموونەش شەهیدانی هەمیشە زیندوو ( لەیلا قاسم ، غاندیی، مولازم جوامێر، لیوا مەنسور،،) سەدانی تر.
بەداخەوە تۆمار کراوەکانی ئێمەی کورد زیاتر لە یاداشتنامەیەکی تایبەتی دەچێت هەر بەو شێوەیەش بەر دیدی خوێنەر دەکەوێت.


بۆیە ناتوانرێت وەک سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی مێژووی پشتی پی ببەستین، بۆ ئەوەی بەسەرهاتێک رێکەوتێک رووداوێک بمێنیتەوە پیویستە بینووسینەوە 99 ساڵ بەر لە ئێستا گیرترود بێل (Gertrude Bell) لە هەورامانەوە کە بە ئۆرمان ئاماژەی پێکردووە نامەیەک دەنێریت بۆ هۆ بیڵ (Hugh Bell)ی باوکی بۆ بەریتانیا لەنامەکەدا دەڵیت:


'''شارێکی زیندوو'''
شێخ حیسامەدین و کۆمەلێک لە شوینکەوتوانی تەریقەتی نەقشبەندی ساڵی 1921


هەر لە منداڵییەوە من دۆست و هاوڕێی خانەقینم هەبووە، جا لە رێگەی باوکمەوە بێت یان خوشک و براکانمەوە. کاتی خۆی پەیوەندییەکی بازرگانی بەهێز لە نێوان ناوچەی هەورامان و خانەقیندا هەبووە، لە هەورامانەوە (گوێز و توو) براوە  بۆ خانەقیی و لەوێشەوە گەنم و جۆ و خورما هاتووە. باوکی رەحمەتیم، خەریکی ئەو بازرگانییە بوو، هەربۆیە زۆر شارەزایی خانەقیی بوو بەتایبەتی  گۆرانیی و شێوەزارە شیرینەکەیان، کە لە هەورامییەوە نزیکە. لە زانکۆش کۆمەڵێک برادەری خانەقیم ناسی، دواتریش کە چوومە ئەوروپا، کۆمەڵێک بەڕێزی ترم ناسی، کە لەرێگەی ئەوانەوە شارەزایی باشـم لەبارەی خانەقی دەستکەوت. بەڵام باشترین سەرچاوە کە لەبارەی خانەقییەوە دەستمکەوتبێت، کتێبی گرنگی هاوڕێی هێژام مامۆستا جەعفەر ( فازیل کەریم ئەحمەد) بەناونیشانی ( مێژووی خانەقی). زۆر سوپاسی دەکەم، کە ئەم کتێبە جوان و گرنگەی پێشکەش کردم، سوودی زۆرم لێبینی، هەربۆیە پێمخۆشە لێرەدا، یەک دوو سەرەقەڵەم لەبارەی ئەم کتێبەوە بنووسم، لەرێگەی ئەویشەوە تیشکێکی خێرا بخەمە سەر ئەم شارە مەزنەی کوردستان.
0002 (6)65.jpg
لە گیرترود بێل (Gertrude Bell) بۆ باوکی بەرێز هۆ بیڵ (Hugh Bell)، رێکەوتی نامەکە رۆژی 13-11-1921


باوکە دەبوو بگەڕێمەوە سلێمانی و لە 15ی مانگدا بە شەمەندەفەر بچمەوە بۆ بەغدا، بەڵام ئەوەم نەکردووە.


کاپتن دۆگڵاس پێشنیاری ئەوەی کرد شەوێکیش لە هەورامان لە بەرزاییەکانی سەروو هەڵەبجەوە بە سەربەرم, لە بەردەم ئەم پێشنیارە شل بووم خۆم ڕانەگرت.


بەو داوایە لە خشتەی بردم. هەورامان زۆر ناسراو نەبوو لەلامان تاک و تەرا سەردانی ئەو ناوچەیەی کردبوو.


هەلی ئەوەم بۆ رەخسابوو نەدەبوو ئەم سەردانە لە کیس خۆم بدەم بەڵکو کورترین سەردان باشتر بووە لەوەی لەدەستی بدەم.


[[خانەقی، شاڕێی خوراسان‌و دەروازەی ئاسیا|درێژەی بابەت]]
 
 
 
 
[[نامەیەک لە هەورامانەوە بۆ دۆرهامی بەریتانیا ساڵی 1921|درێژەی بابەت]]
٣٬٠١٤

دەستکاری

مێنۆی ڕێدۆزی