جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «داڕێژە:هه‌ڵبژارده‌ی یه‌كه‌م»

لە Kurd collect
Jump to navigation Jump to search
ھێڵی ١: ھێڵی ١:
'''[[عادیلە خانمی جاف و دیوانی ئەردەڵانی ئێران]]''' [[پەڕگە:2c0cdc1b-e79e-4df4.jpg|وێنۆک]]
'''[[خانەقی، شاڕێی خوراسان‌و دەروازەی ئاسیا]]'''[[پەڕگە:67ec4a09-344f-.jpg|وێنۆک]]


لە ئینگلیزییەوە: '''[[محەمەد حەمەساڵح تۆفیق]]'''
ئەردەڵان عەبدوڵڵا


   
   


'''لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی نیشتمانیی بەریتانیاوە:'''
خانەقی یان خانەقین، یەکێکە لە شارە گرنگەکانی کوردستان، شارێک کە مێژووییەکی ئێجگار دێرینی لەگەڵ شارستانییە دێرینەکانی ناوچەکە هەیە بەتایبەتی شارستانیەکانی میزۆپۆتامیا  و ئێران و یۆنانی کۆن. لەپەنا ئەمەشدا مێژووییەکی ئێجگار دێرینی هەیە لە رووبەرووبوونەوەو بەرەنگاریی هێزە داگیرکەرەکان، رۆڵەکانی بە ژن و پیاوەوە، ئامادەبوون گیانی خۆیان لەپێناوی داکۆیکردن لە گەل و نیشتمان بەختبکەن، جوانترین نموونەش شەهیدانی هەمیشە زیندوو ( لەیلا قاسم ، غاندیی، مولازم جوامێر، لیوا مەنسور،،) سەدانی تر.
 
بەڵگەنامەکان ڕۆڵی هاوکاریی سەرەکیی جاف دەردەخەن لە بەرەنگاربوونەوەی بەریتانییەکان دژ بە ڕاپەڕینەکەی شێخ مەحمود بەرزنجی.
 
بەڵگەنامەکان ڕکابەریی نێوان عادیلە خانم و ڕاپەڕینەکەی شێخ مەحمود بەرزنجی دەردەخەن.


   
   


تێبینیی: ئەم باسە یان ڕاپۆرتە لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی نیشتمانیی بەریتانیادا پارێزراوە و ناوی نووسەرەکەی لەسەر نییە و من وەک خۆی بە ئەمانەتەوە وەرمگێڕاوە و پێمخۆشە خوێنەری خۆمان ئاگاداری بێت. ئەو زانیارییانەی تێیدا هاتوون دەربڕینی ڕاوبۆچوونی نووسەری ئەم ڕاپۆرتەیە و مەرج نییە لەگەڵ ڕاستی و دروستیی سەرچاوە مێژووییەکاندا یەکبگرنەوە. ئەم بەڵگەنامەیە و دەیان و بگرە سەدانی تر و زیاتر لەسەر کورد لە ئەرشیفی نیشتمانیی بەریتانیادا پارێزراوە و بێگومان بۆ لێکۆڵینەوە لە مێژووی کورد پێویستن، بەتایبەتی ئەوانەی کە هی سەردەمی کۆڵۆنیاڵیی ئەو وڵاتەن بۆ کوردستان و وڵاتانی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - وەرگێڕ.   
'''شارێکی زیندوو'''
 


دوانزە سوارەی مەریوان ئەفسانەیەکی گەورەی کوردییە کە دەوری میراتی عادیلە خانمی داوە. ئەم ئەفسانەیە لە کاتی داگیرکردنی میزۆپۆتامیا لەلایەن عەباس میرزا و سوپا ناپلیۆنییەکەیەوە ڕوودەدات، کە لە سەردەمی داود پاشادا دژی مەملووکەکانی عوسمانی شەڕیان کردووە. یەکێک لە حاکمەکانی بابان، کە ئەحمەد پاشای بابان بووە لە داود پاشا هەڵگەڕاوەتەوە و هاوکاریی ئێرانییەکانی کردووە بۆ لکاندنی ناوچەی باشووری کوردستان بەوانەوە. بەڵام دوانزە سوارەکەی مەریوان بە دڵسۆزی مەملووکەکان (لێرەدا مەبەست ئیمارەتی بابانە - وەرگێڕ) ماونەتەوە و دژی ئێرانییەکان ڕاپەڕیون و لەشکرەکەی عەباس میرزایان شکاندووە کە لە دە هەزار سەرباز پێکهاتووە.
هەر لە منداڵییەوە من دۆست و هاوڕێی خانەقینم هەبووە، جا لە رێگەی باوکمەوە بێت یان خوشک و براکانمەوە. کاتی خۆی پەیوەندییەکی بازرگانی بەهێز لە نێوان ناوچەی هەورامان و خانەقیندا هەبووە، لە هەورامانەوە (گوێز و توو) براوە  بۆ خانەقیی و لەوێشەوە گەنم و جۆ و خورما هاتووە. باوکی رەحمەتیم، خەریکی ئەو بازرگانییە بوو، هەربۆیە زۆر شارەزایی خانەقیی بوو بەتایبەتی  گۆرانیی و شێوەزارە شیرینەکەیان، کە لە هەورامییەوە نزیکە. لە زانکۆش کۆمەڵێک برادەری خانەقیم ناسی، دواتریش کە چوومە ئەوروپا، کۆمەڵێک بەڕێزی ترم ناسی، کە لەرێگەی ئەوانەوە شارەزایی باشـم لەبارەی خانەقی دەستکەوت. بەڵام باشترین سەرچاوە کە لەبارەی خانەقییەوە دەستمکەوتبێت، کتێبی گرنگی هاوڕێی هێژام مامۆستا جەعفەر ( فازیل کەریم ئەحمەد) بەناونیشانی ( مێژووی خانەقی). زۆر سوپاسی دەکەم، کە ئەم کتێبە جوان و گرنگەی پێشکەش کردم، سوودی زۆرم لێبینی، هەربۆیە پێمخۆشە لێرەدا، یەک دوو سەرەقەڵەم لەبارەی ئەم کتێبەوە بنووسم، لەرێگەی ئەویشەوە تیشکێکی خێرا بخەمە سەر ئەم شارە مەزنەی کوردستان.




ھێڵی ٢٣: ھێڵی ١٧:




[[عادیلە خانمی جاف و دیوانی ئەردەڵانی ئێران|درێژەی بابەت]]
[[خانەقی، شاڕێی خوراسان‌و دەروازەی ئاسیا|درێژەی بابەت]]

وەک پێداچوونەوەی ‏١٥:٥٧، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦

خانەقی، شاڕێی خوراسان‌و دەروازەی ئاسیا

هەڵە کاتی درووست‌کردنی هێما: ون‌بوونی پەڕگە

ئەردەڵان عەبدوڵڵا


خانەقی یان خانەقین، یەکێکە لە شارە گرنگەکانی کوردستان، شارێک کە مێژووییەکی ئێجگار دێرینی لەگەڵ شارستانییە دێرینەکانی ناوچەکە هەیە بەتایبەتی شارستانیەکانی میزۆپۆتامیا و ئێران و یۆنانی کۆن. لەپەنا ئەمەشدا مێژووییەکی ئێجگار دێرینی هەیە لە رووبەرووبوونەوەو بەرەنگاریی هێزە داگیرکەرەکان، رۆڵەکانی بە ژن و پیاوەوە، ئامادەبوون گیانی خۆیان لەپێناوی داکۆیکردن لە گەل و نیشتمان بەختبکەن، جوانترین نموونەش شەهیدانی هەمیشە زیندوو ( لەیلا قاسم ، غاندیی، مولازم جوامێر، لیوا مەنسور،،) سەدانی تر.


شارێکی زیندوو

هەر لە منداڵییەوە من دۆست و هاوڕێی خانەقینم هەبووە، جا لە رێگەی باوکمەوە بێت یان خوشک و براکانمەوە. کاتی خۆی پەیوەندییەکی بازرگانی بەهێز لە نێوان ناوچەی هەورامان و خانەقیندا هەبووە، لە هەورامانەوە (گوێز و توو) براوە بۆ خانەقیی و لەوێشەوە گەنم و جۆ و خورما هاتووە. باوکی رەحمەتیم، خەریکی ئەو بازرگانییە بوو، هەربۆیە زۆر شارەزایی خانەقیی بوو بەتایبەتی گۆرانیی و شێوەزارە شیرینەکەیان، کە لە هەورامییەوە نزیکە. لە زانکۆش کۆمەڵێک برادەری خانەقیم ناسی، دواتریش کە چوومە ئەوروپا، کۆمەڵێک بەڕێزی ترم ناسی، کە لەرێگەی ئەوانەوە شارەزایی باشـم لەبارەی خانەقی دەستکەوت. بەڵام باشترین سەرچاوە کە لەبارەی خانەقییەوە دەستمکەوتبێت، کتێبی گرنگی هاوڕێی هێژام مامۆستا جەعفەر ( فازیل کەریم ئەحمەد) بەناونیشانی ( مێژووی خانەقی). زۆر سوپاسی دەکەم، کە ئەم کتێبە جوان و گرنگەی پێشکەش کردم، سوودی زۆرم لێبینی، هەربۆیە پێمخۆشە لێرەدا، یەک دوو سەرەقەڵەم لەبارەی ئەم کتێبەوە بنووسم، لەرێگەی ئەویشەوە تیشکێکی خێرا بخەمە سەر ئەم شارە مەزنەی کوردستان.



درێژەی بابەت